Wypadanie włosów to objaw, a nie rozpoznanie. Za tym samym zdaniem „włosy mi lecą” może stać zupełnie naturalna wymiana włosów, przejściowa reakcja organizmu na chorobę lub stres, postępujące łysienie androgenowe, choroba autoimmunologiczna albo zwykłe łamanie osłabionych pasm. Każda z tych sytuacji wymaga innego postępowania, dlatego zanim sięgniesz po nowy szampon czy suplement, ustal, z czym właściwie masz do czynienia.
Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić wypadanie od przerzedzania i łamania, co najczęściej stoi za każdym z tych zjawisk i które objawy powinny skłonić do wizyty u dermatologa. W ostatniej części piszemy, czego można, a czego nie należy oczekiwać od pielęgnacji skóry głowy.
Wypadanie, przerzedzanie czy łamanie? Trzy różne problemy
Każdy włos przechodzi przez cykl złożony z fazy wzrostu (anagen), krótkiej fazy przejściowej (katagen) i fazy spoczynku (telogen), po której wypada, a mieszek zaczyna produkować nowy włos. Mieszki pracują niezależnie od siebie, więc codzienna utrata części włosów jest zjawiskiem fizjologicznym. Amerykańska Akademia Dermatologii podaje, że typowo jest to od 50 do 100 włosów dziennie. Tę liczbę traktuj orientacyjnie: po kilku dniach bez mycia jedna kąpiel „zbiera” włosy, które wypadły wcześniej, a przy długich włosach ta sama liczba wygląda na szczotce dużo groźniej.
Znacznie więcej mówi charakter zmian niż samo liczenie. Nadmierne wypadanie oznacza, że przez dłuższy czas wypada wyraźnie więcej włosów niż zwykle, a fryzura traci gęstość równomiernie na całej głowie. Przerzedzanie to sytuacja, w której włosów nie musi wypadać więcej, ale kolejne są cieńsze i krótsze, przez co skóra głowy coraz bardziej prześwituje, najczęściej w okolicy przedziałka, szczytu głowy lub skroni. Łamanie dotyczy samej łodygi włosa: mieszek działa prawidłowo, ale pasma kruszą się na różnej wysokości, zwykle po zabiegach chemicznych, częstym stylizowaniu na gorąco lub szarpaniu przy rozczesywaniu.
Prostą wskazówką bywa wygląd włosa, który został w dłoni. Włos wypadnięty naturalnie ma zwykle na końcu drobne, jasne zgrubienie, czyli cebulkę telogenową. Krótki fragment bez takiego zakończenia, często z postrzępionym końcem, sugeruje raczej złamanie. To jednak tylko obserwacja pomocnicza, która nie pozwala ustalić przyczyny problemu.
Jak obserwować włosy, zanim wyciągniesz wnioski
Wiele osób trafia do specjalisty z ogólnym wrażeniem, że „włosów jest mniej”, ale bez informacji, kiedy to się zaczęło i jak się zmieniało. Tymczasem przy wypadaniu włosów oś czasu jest jedną z najważniejszych wskazówek diagnostycznych. Lepiej więc przez kilka tygodni prowadzić prostą dokumentację, zamiast codziennie liczyć włosy w odpływie.
Zrób zdjęcia przedziałka, czubka głowy i linii czoła w tym samym miejscu, przy tym samym świetle i z podobnej odległości, a potem powtarzaj je co dwa, trzy tygodnie. Zanotuj, kiedy po raz pierwszy pojawiły się zmiany, a następnie cofnij się pamięcią o dwa do czterech miesięcy. Szukaj zdarzeń takich jak choroba z wysoką gorączką, zabieg operacyjny, poród, odstawienie antykoncepcji hormonalnej, nowy lek, gwałtowne odchudzanie lub wyjątkowo trudny okres psychicznie. Przyda się też lista suplementów i zabiegów fryzjerskich z ostatniego roku.
Dobrym sojusznikiem bywa fryzjer. Osoba, która regularnie widzi skórę głowy klienta z bliska, często jako pierwsza dostrzega poszerzający się przedziałek, ognisko bez włosów w okolicy potylicy albo zaczerwienienie u nasady. Taka uwaga nie jest diagnozą, ale może być dobrym sygnałem, żeby nie odkładać konsultacji.
Najczęstsze przyczyny nadmiernego wypadania włosów
Przyczyny utraty włosów działają na różne sposoby. Jedne zaburzają rytm cyklu włosowego, inne stopniowo zmniejszają mieszki, a jeszcze inne wywołują stan zapalny lub uszkadzają samą łodygę. Często kilka czynników nakłada się na siebie, dlatego jedno wydarzenie z przeszłości nie zawsze tłumaczy cały obraz.
Obciążenie organizmu: gorączka, poród, stres, odchudzanie
Silny bodziec fizyczny lub psychiczny może sprawić, że większa niż zwykle część włosów jednocześnie przechodzi w fazę spoczynku. Kilka miesięcy później, zwykle po dwóch lub trzech, pojawia się wyraźnie nasilone, rozlane wypadanie. Taki obraz nazywa się łysieniem telogenowym. Na szczęście po ustąpieniu przyczyny mieszki zwykle wracają do normalnej pracy, a według Amerykańskiej Akademii Dermatologii gęstość włosów często wraca w ciągu sześciu do dziewięciu miesięcy. Jeśli nasilone wypadanie trwa dłużej niż pół roku, mówi się o postaci przewlekłej, która wymaga szukania innych lub współistniejących przyczyn.
Geny i hormony a wypadanie włosów
Łysienie androgenowe to najczęstsza przyczyna stopniowego przerzedzania u mężczyzn i kobiet. Kluczowa jest tu genetycznie uwarunkowana wrażliwość mieszków na androgeny, zwłaszcza dihydrotestosteron (DHT), która prowadzi do ich miniaturyzacji. Z każdym cyklem włosy odrastają cieńsze i krótsze. Co istotne, łysienie androgenowe może rozwijać się przy prawidłowych wynikach hormonów we krwi, więc „dobre wyniki” go nie wykluczają. Na włosy wpływają też zaburzenia pracy tarczycy, a u kobiet także zespół policystycznych jajników czy okres okołomenopauzalny.
Niedobory i restrykcyjne diety
Komórki macierzy włosa należą do najszybciej dzielących się komórek organizmu, dlatego mieszek źle znosi długotrwały deficyt energii i białka. Ryzyko rośnie przy bardzo niskokalorycznych dietach, zaburzeniach odżywiania i chorobach upośledzających wchłanianie. Często bada się gospodarkę żelazową, jednak wynik zawsze trzeba interpretować w kontekście całego stanu zdrowia. Suplementacja „na wszelki wypadek” nie jest dobrym pomysłem: nadmiar niektórych składników, na przykład witaminy A czy selenu, sam może nasilać wypadanie, a wysokie dawki biotyny potrafią zafałszować wyniki części badań laboratoryjnych, w tym hormonów tarczycy. Przed badaniami poinformuj lekarza o przyjmowanych preparatach.
Leki i choroby ogólne
Utrata włosów może towarzyszyć niektórym terapiom, na przykład chemioterapii, leczeniu wybranymi retinoidami albo lekami wpływającymi na gospodarkę hormonalną. Jeśli problem pojawił się po zmianie leczenia, omów to z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj leku na własną rękę. Uwagi wymaga też wypadanie, któremu towarzyszą objawy ogólne, takie jak niewyjaśnione osłabienie czy niezamierzona utrata masy ciała.
Choroby skóry głowy
Do utraty włosów mogą prowadzić łysienie plackowate, zakażenia grzybicze skóry głowy (częstsze u dzieci) oraz choroby zapalne, które niszczą mieszki i powodują łysienie bliznowaciejące. Te stany wymagają rozpoznania i leczenia dermatologicznego. Jednocześnie sam łupież, przetłuszczanie czy przesuszenie skóry nie są dowodem, że mieszki ulegają uszkodzeniu.
Nawyki pielęgnacyjne i fryzjerskie
Tej grupy przyczyn często się nie docenia. Długotrwałe, mocne napięcie włosów w ciasnych kucykach, kokach, warkoczykach czy przy doczepach może wywołać łysienie z pociągania (trakcyjne), widoczne najczęściej przy linii czoła i skroniach. Na wczesnym etapie zmiany zwykle się cofają po zmianie fryzury, ale wieloletnie napięcie może doprowadzić do trwałej utraty włosów. Z kolei rozjaśnianie, trwała ondulacja, prostowanie chemiczne i częste używanie prostownicy osłabiają łodygę i nasilają łamanie, które łatwo pomylić z wypadaniem.
Rodzaje łysienia - jak je od siebie odróżnić
Pod hasłem „łysienie” kryje się kilka chorób o odmiennym mechanizmie i rokowaniu. Poniższe zestawienie pomaga zorientować się w najczęstszych postaciach, ale nie zastępuje badania. U jednej osoby mogą też współistnieć dwie postacie, na przykład łysienie androgenowe z epizodem telogenowym po infekcji.
Rodzaj | Jak zwykle się zaczyna | Gdzie widać zmiany | Na co zwrócić uwagę |
Telogenowe | Nagle, zwykle 2-3 miesiące po silnym obciążeniu organizmu | Rozlane, na całej głowie | Zwykle przemija; utrzymujące się ponad 6 miesięcy wymaga diagnostyki |
Androgenowe | Powoli, przez lata | U mężczyzn skronie i szczyt głowy, u kobiet okolica przedziałka | Postępuje; włosy stają się coraz cieńsze |
Plackowate | Nagle, często bez wyraźnej przyczyny | Wyraźnie odgraniczone ogniska, czasem broda lub brwi | Choroba autoimmunologiczna; wymaga dermatologa |
Bliznowaciejące | Stopniowo, często z objawami zapalnymi | Ogniska z zaczerwienieniem, łuskami, bólem lub pieczeniem | Pilna diagnostyka, bo uszkodzenie mieszków jest trwałe |
Z pociągania | Stopniowo, przy ciasnych fryzurach | Linia czoła, skronie, okolice przedziałka | Wcześnie odwracalne po zmianie nawyków |
W łysieniu telogenowym dominuje ilość: włosów wypada wyraźnie więcej, ale ich grubość się nie zmienia. W androgenowym dominuje jakość: kolejne włosy są cieńsze, a różnica w grubości włosów w różnych miejscach głowy jest jedną z cech, które dermatolog ocenia w trichoskopii. Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego w łysieniu androgenowym zarejestrowanym leczeniem jest minoksydyl (u kobiet i mężczyzn) oraz finasteryd (wyłącznie u mężczyzn), a wybór terapii należy do lekarza.
Łysienie plackowate najczęściej daje okrągłe lub owalne ogniska gładkiej skóry, ale może mieć też inne postacie. Łysienie bliznowaciejące to sytuacja, w której czas ma szczególne znaczenie: stan zapalny niszczy mieszek, a w jego miejscu powstaje tkanka bliznowata, z której włos już nie wyrośnie. Ognisko utraty włosów połączone z bólem, pieczeniem, świądem czy zmianą wyglądu skóry to sygnał do szybkiej wizyty u dermatologa.
Kiedy wypadanie włosów wymaga wizyty u dermatologa?
Jednorazowy, krótki epizod nasilonego wypadania po chorobie nie zawsze wymaga rozbudowanej diagnostyki, zwłaszcza gdy zaczyna słabnąć. Z wizytą u dermatologa nie warto jednak czekać, jeśli zauważysz:
- szybko powiększające się prześwity lub nagle pojawiające się ogniska bez włosów,
- ból, pieczenie, zaczerwienienie lub łuski w miejscach utraty włosów,
- nasilone wypadanie, które nie słabnie od kilku miesięcy,
- postępujące przerzedzanie, zwłaszcza w młodym wieku lub przy wczesnym łysieniu w rodzinie,
- utratę włosów połączoną z objawami ogólnymi, a u kobiet także z nieregularnymi miesiączkami, nasilonym trądzikiem lub nadmiernym owł
Podczas wizyty dermatolog zbiera wywiad, ogląda skórę głowy i najczęściej wykonuje trichoskopię, czyli nieinwazyjne badanie włosów i skóry w powiększeniu. Polskie Towarzystwo Dermatologiczne wskazuje ją jako podstawowe badanie dodatkowe w diagnostyce łysienia androgenowego. Zakres badań krwi zależy od objawów: lekarz może zlecić na przykład morfologię, ocenę gospodarki żelazowej lub TSH, a hormony płciowe głównie wtedy, gdy objawy sugerują zaburzenia hormonalne. W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu łysienia bliznowaciejącego, potrzebna bywa biopsja skóry głowy.
Zdjęcia i notatki, o których pisaliśmy wcześniej, bardzo tu pomagają. Konsultacja u trychologa może być cennym uzupełnieniem, szczególnie w doborze pielęgnacji i ocenie nawyków. Rozpoznanie choroby i decyzja o leczeniu należą jednak do lekarza.
Pielęgnacja skóry głowy przy wypadaniu włosów: co realnie może zdziałać
Kosmetyki nie leczą łysienia androgenowego, plackowatego ani bliznowaciejącego. Mają jednak swoje miejsce: utrzymują skórę głowy w dobrej kondycji, poprawiają komfort przy świądzie czy przesuszeniu, pomagają ograniczyć łamanie i sprawiają, że fryzura wygląda na pełniejszą. Przy leczeniu prowadzonym przez lekarza dobrze dobrana pielęgnacja jest uzupełnieniem, a nie konkurencją dla terapii.
Wokół wypadania narosło kilka mitów. Częste mycie nie sprawia, że włosów wypada więcej: w trakcie mycia odpadają włosy, które i tak były już w fazie spoczynku, a przy rzadszym myciu po prostu wypadają naraz. Częstotliwość mycia dobieraj więc do potrzeb skóry głowy. Obcięcie włosów nie zmienia pracy mieszków, choć krótsza fryzura może wyglądać na gęstszą i ograniczyć łamanie końcówek. Samo przetłuszczanie nie powoduje łysienia, ale przyklejone do skóry pasma optycznie tracą objętość. Przy uporczywym świądzie, rumieniu lub łuszczeniu warto natomiast pokazać skórę dermatologowi.
Kilka nawyków zmniejsza mechaniczne obciążenie włosów, bez względu na przyczynę problemu. Rozczesuj włosy od końców, delikatnie i najlepiej, gdy są lekko wilgotne. Zamiast ciasnych upięć wybieraj luźne fryzury i miękkie gumki, ograniczaj temperaturę stylizacji i odstępy między zabiegami chemicznymi. Dobieraj szampon do typu skóry głowy, a nie wyłącznie do długości włosów. Okresowo pomocny może być peeling do skóry głowy, który usuwa nadmiar sebum i resztki kosmetyków, o ile skóra nie jest podrażniona.
Pielęgnacja juliArt dopasowana do typu skóry głowy
W ofercie juliArt podstawą doboru produktów jest typ skóry głowy. Seria CISPER powstała z myślą o skórze z problemem wypadania włosów i występuje w dwóch wersjach. Wspólnym elementem formuł jest NcPA, czyli składnik opatentowany w Japonii i opisywany przez producenta jako wspierający kondycję mieszków włosowych, a także łagodzący kwas glicyretynowy.
Przy suchej skórze głowy sprawdzi się CISPER Hair Revitalizing Shampoo (Dry Scalp) z aloesem, gliceryną, witaminą E i mirrą, które odpowiadają za nawilżenie i łagodzenie uczucia ściągnięcia. Producent zaleca stosowanie go mniej więcej co trzy dni. Uzupełnieniem jest bezspłukiwany spray CISPER Hair Revitalizing Scalp Restorer (Dry Scalp), nakładany bezpośrednio na skórę głowy i wmasowywany opuszkami palców.
Przy skórze przetłuszczającej się odpowiednikiem jest CISPER Hair Revitalizing Shampoo (Oily Scalp) oraz CISPER Hair Revitalizing Scalp Restorer (Oily Scalp). Zawierają mentol, który daje uczucie świeżości, dlatego przy skórze wrażliwej lub podrażnionej warto zacząć ostrożnie i obserwować reakcję. Obie ścieżki są dostępne także w formie zestawów CISPER. Gdy zależy Ci przede wszystkim na pielęgnacji cienkich włosów tracących objętość, możesz rozważyć Ultimate Density Shampoo z hydrolizowanym białkiem pszenicy i składnikiem 5α Avocuta, który według producenta reguluje wydzielanie sebum.
Kosmetyki traktuj jako codzienne wsparcie skóry głowy i włosów. Jeśli przerzedzanie postępuje, pojawiają się ogniska lub stan zapalny, pielęgnacja powinna iść w parze z diagnostyką, a nie ją zastępować.
Przy niepokojącym wypadaniu włosów najpierw ustal, co obserwujesz: więcej wypadających włosów, cieńsze włosy w określonych miejscach czy łamiące się pasma. Przypomnij sobie, co działo się w ostatnich miesiącach, i dokumentuj zmiany zdjęciami. Ogniska bez włosów, objawy zapalne, szybkie lub długotrwałe przerzedzanie to powód do wizyty u dermatologa, a nie do kolejnej zmiany szamponu.
Codzienna pielęgnacja dopasowana do typu skóry głowy, delikatne obchodzenie się z włosami i rezygnacja z ciasnych upięć poprawiają kondycję fryzury, choć nie zastępują leczenia. Jeśli chcesz dobrać pielęgnację do suchej lub przetłuszczającej się skóry głowy z problemem wypadania włosów, poznaj szampony juliArt i serię CISPER opracowaną z myślą o tych potrzebach.
Źródła
- Brzezińska-Wcisło L., Rakowska A., Rudnicka L. i wsp. Łysienie androgenowe kobiet i męż Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegląd Dermatologiczny 2018; 105(1): 1-18. DOI: 10.5114/dr.2018.74162.
- Rakowska A., Rudnicka L., Olszewska M. i wsp. Łysienie plackowate. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD. Część 1: Diagnostyka i ocena nasilenia. Przegląd Dermatologiczny 2023.
- Rakowska A., Rudnicka L., Olszewska M. i wsp. Łysienie plackowate. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD. Część 2: Leczenie. Przegląd Dermatologiczny 2023.
- American Academy of Dermatology. Hair shedding.
- Kunz M., Seifert B., Trüeb R.M. Seasonality of hair shedding in healthy women complaining of hair loss. Dermatology 2009; 219(2).
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Kosmetyki juliArt służą pielęgnacji skóry głowy i włosów i nie zastępują diagnostyki ani leczenia łysienia.
